Zen Felsefesini Şiirde Bulmak

0
250

Haiku edebiyattır

Masaoka Shiki

modern Haiku’nun kurucusu  1867-1902

unutturdu bak

kavun çalmayı bile

soğuyan hava

Masaoka Shiki

sokak lambası

her gece yalnız kalır

yalnız ve aydınlık

Toiku

güm güm çalındı kapım

açtım baktım ki

yalnızlığımmış

Cemal Süreya

ağaçlar

kulak kabartmışlar

dolunayı dinliyorlar

Oruç Aruoba

Gemlik’e doğru

denizi göreceksin

sakın şaşırma

Orhan Veli Kanık

 

yaprak düşüyor,

kalbimi tutuyorum

Eylül, bir kadın?

Kadir Aydemir

 

bütün günü gökyüzüne bakarak geçirdim

gökyüzünde yalnız

gökyüzü vardı

Turgut Uyar 

düşünme

arzu et sade

bak böcekler de öyle yapıyor

Orhan Veli Kanık 

Haiku ne ki?

Haiku Japonca eğlenceli dize demek.

Haiku tüm dünyada tanınan, yaklaşık 500 yıllık bir Japon edebiyatı sanatı.

Haiku dünyanın en kısa şiir biçimi.

Haiku, Zen felsefesinden doğan Wabi-Sabi anlayışının şiirdeki yansıması, yani iddiasız ve yalın; farkındalık, sürpriz ve şaşkınlık içeriyor.

Haikuda bir anlık duygu aktarımı söz konusu.

Haikuda bir durum/olay şu anda oluyormuş gibi ifade ediliyor.

Haikuların, yüzeyde basit imgeler gibi görünen fakat yoğun bir derinliğe sahip bir felsefesi var.

Haikularda duygudan bahsedilmiyor ama kullanılan sözcükler duyguları temsil ediyor.

Haiku genellikle sembollerin kullanıldığı, şairin düşüncelerini sembollerin arkasında gizlediği, mevsimleri belirttiği sanat.

Japon haiku şairlerinin şiirleri üç dize ve 17 heceden oluşuyor. Şair bu heceleri 5-7-5 ölçüsüyle dizelere dağıtıyor.

Türkler haikuya çok da yabancı değil; mânilerde olduğu gibi kısa ve damardan ifade ediliyor derin anlamlar.

Tarihin beğenerek andığı insanlar, daima dönüm noktalarında bulunanlardır der Orhan Veli Kanık. Kendisi şiirde elde etmek istediği yeni tarzı haikuda bulur. Dize ve hece kurallarından ziyade haikunun yalınlık ve duruluk gibi özelliklerinden istifade eder:

Ne kadar severim o insanları

o insanlar ki renkli, silik

dünyasında çıkartmaların

tavuklar, tavşanlar ve köpeklerle beraber

yaşayan insanlara benzer

Orhan Veli Kanık

İnsanlar, 1937, Varlık’ta yayımlanmış ilk haiku şiiri

Orhan Veli Kanık dışında, İlhan Berk, Oruç Aruoba, Oktay Rıfat, Melih Cevdet Anday, haikudan etkilenmiş ünlü şairlerimizden bazıları.

Okan Haluk Akbay’ın Japon Haiku Seçkisi ve öğretmen Şengül Karaca’nın öğrencilerinin şiirlerinden oluşan Haiku adlı şiir kitabı, bu eğlenceli ve sürprizlerle dolu şiir türü ile ilgili kitaplardan aklıma ilk gelenler.

Benden bir haiku şiiri ile sonlandırayım yazımı:

yahu,

kestane kokusunda,

çikolata tadında,

yağmur damlasında,

ne işin var senin

Nevin Tali Ölçer

 

Önceki İçerikOkul Alışverişi için İhtiyaç Listesi
Sonraki İçerikMaymun İştahlılık mı Çoklu Gizilgüç mü?
Eskişehir-Bodrum-Zürih üçgeninde bir yaşam… Zürih’te çevirmen olarak mezun oldum. Yabancı dillerim İngilizce, Almanca, Fransızca ve İspanyolca. Edebiyat çevirmeniyim. Franz Kafka, Stefan Zweig, Viktor Frankl gibi değerli yazarların bazı eserleri de yayınevleri için yaptığım çeviriler arasında. Büyük bir hevesle öyküler yazıyorum. İlk romanım “Bu Bir Kalp Değildir - Bir Cenevre Masalı” Mart 2022’de çıktı. Uslanmaz bir merak ve heyecanla okuyor, yazıyor ve yaşıyorum.